Biokorytarz

Biokorytarz przy Wodnym dziele Żylina: Most między techniką a przyrodą

Zapora wodna é w Žilina, zbudowana na najdłuższej rzece Váh, jest ważną konstrukcją techniczną służącą do produkcji energii elektrycznej i ochrony przed powodziami. Každa wielka zapora wšak dla przyrody – i szczególnie dla wodnych ekosystemów – stanowi ogromny zasób i nieprzeciętną barierę. W celu złagodzenia tego negatywnego wpływu przy zaporze wodnej został wybudowany biokorytarz. Główną funkcją jest migracja wodnych organizmów, został on zbudowany po prawej stronie Váhu podczas budowy Zapory wodnej Žilina, już ponad dwadzieścia lat temu. Do dziś należy do najbardziej znaczących zapór wodnych na Słowacji. Biokorytarz zapewnia przedostępność biologicznej komunikacji między sekcjami Váhu nad i pod zaporą wodną Žilina. Tworzy warunki dla życia i migracji wodnych organizmów.  

Co to jest biokorytarz i jak działa?

Biokoridor przy zaporze Žilina (funkčne slúžiaci także jako rybny kanał) jest w zasadzie ekologiczny obwod zapory. Jest to sztucznie utworzone wodne koryto o długości około 1,7 kilometra, które pokonuje różnicę wysokości i łączy odcinek rzeki pod zaporą z wodnym zbiornikiem nad nią.

Jego projekt został zaprojektowany tak, aby jak najwierniej symulował naturalny potok. Koryto nie jest równe, ale jest ukształtowane w meandry, zmienia się w jego głębszej części (gdzie ryby mogą oddychać) z płytkimi i szybszymi prądami wody. Dno jest wysypane kamieniami i żwirem, który naśladuje dno naturalnego nurtu Vahu. Biokorytarz ma długość około 9 kilometrów. 

Dlaczego jest kluczowy dla okolicznej przyrody?

Budowa tego sztucznego kanału przyniosła od razu kilka istotnych korzyści ekologicznych:

• Záchrana migrácie rýb: Riečne ryby, ako sú pstruhy, lipne či chránené hlavátky, potrebujú pre svoj životný cyklus a rozmnožovanie (neres) migrovať proti prúdu rieky. Biokoridor im umožňuje priehradu bezpečne oboplávať.

• Tworzenie nowych biotopów: Brzegi korytarza biologicznego zostały obsadzone roślinnością. Dziś ten obszar jest gęsto zarośnięty i zapewnia schronienie płazom, ptactwu wodnemu, owadom i małym ssakom.

• Odnawianie bioróżnorodności: Połączenie dwóch oddzielonych części rzeki zapobiegło izolacji genetycznej wodnych organizmów, co przyczynia się do ogólnego zdrowia ekosystemu Váhu.

W wiosennym okresie można również gołym okiem w jego korycie zaobserwować migracyjne wędrówki reofilnych (lubiących szybkie) gatunków, takich jak podustwy, mreny i nosale oraz jalce.

Przez okres dwudziestu lat w biokorydorze znalazło domy także kilka interesujących gatunków ryb, takich jak pstrąg potokowy, lipień tymiankowy, okoń europejski oraz z mniejszych gatunków na przykład beliczka europejska czy szczupak północny. „Słowacki Związek Wędkarski prowadzi regularny monitoring tego rejonu wędkarskiego, który jest prowadzony w ministerstwie ochrony środowiska jako chroniona strefa wędkarska i w tym obserwowanym okresie odnotował w tym biotopie już prawie 30 różnych gatunków ryb. 

Biokorytarz przy Wodnym zakładzie Żylina jest dziś doskonałym przykładem kompromisu między postępem technicznym a ochroną przyrody. Przez lata swojego istnienia to dzieło z powodzeniem wtopiło się w okoliczny krajobraz. Podczas spaceru lub jazdy na rowerze w okolicach WD Żylina ten obwód działa jak całkowicie naturalny fragment dzikiej przyrody, co dowodzi, że nowoczesna inżynieria potrafi – i powinna – funkcjonować w zgodzie z ekologią.